Eugeniusz Jakubas, Zamość 2011

Etymologia nazwisk wywodzących się od imienia Jakub

Spis treści:

Imię Jakub
Wykaz miejscowości posiadających rdzeń Jakub
Nazwy „innych obiektów” posiadających rdzeń Jakub
Nazwiska wywodzące się od imienia Jakub
Etymologia niektórych nazwisk zawierających rdzeń Jakub

a. Nazwiska Jakub, Jakób, Jacob, Jacub, Jakob

b. Nazwisko Jakubkowski

c. Nazwisko Jakubowski

d. Nazwisko Jakubas

Podsumowanie
Zagadki
Źródła

Imię Jakub

Hebrajskie imię עקבה‎’ (wymawiaj: jakup) znane jest od ponad trzech tysięcy lat. Biblia głosi, że Jakub, syn Izaaka i Rebeki, urodził się trzymając brata bliźniaka Ezawa za piętę. Po hebrajsku pięta, to aqeb, natomiast w języku aramejskim zwrot ja’aqob’el, oznacza „niech Bóg ochrania”. Z tych słów ukształtowało się imię Jakub.

Warto wspomnieć, że w tamtych czasach były w użyciu również inne imiona podobne do imienia Jakub, np. Joksan i Jesobak (synowie Abrahama).

Jakubami byli apostołowie Jezusa, Jakub Starszy i Jakub Młodszy. Sławny Ibrahim ibn Jakub, podróżnik i kronikarz z X w., był synem Jakuba.

Imię Jakub pojawia się już w pierwszej, nastarszej Księdze Genesis Biblii. Oto werset z 25. rozdziału tej Księgi w języku łacińskim:

„Qui primus egressus est rufus erat et totus in morem pellis hispidus vocatumque est nomen eius Esau protinus alter egrediens plantam fratris tenebat manu et idcirco appellavit eum Iacob.”

Na razie nie podajemy tłumaczenia tego tekstu, ponieważ chcemy, aby Czytelnik wczuł się w sytuację jaka panowała w Polsce w pierwszych wiekach chrześcijaństwa. Polacy mówili oczywiście po polsku, ale pisać ani czytać nie umieli i łaciny nie znali. Ewangelie, takie jak powyższy fragment, czytane były w kościołach po łacinie, ale nie były rozumiane. Księża i zakonnicy musieli jednak jakoś wytłumaczyć, o co w nich chodzi i na pewno opowiadali o Jakubie i innych postaciach Starego Testamentu. Opowiadali również o Jezusie i jego apostołach, o Jakubie Starszym i Jakubie Młodszym. Z czasem, poprzez słuchanie, a później poprzez powtarzanie, imię Jakub i inne imiona, zaczęły się upowszechniać i utrwalać. Po ponad 100 latach od chrztu Polski, mamy w Gnieźnie arcybiskupa Jacobi de Znena (Jakub ze Żnina), urodzonego około 1080 roku (w niektórych dokumentach, np. w Bulli gnieźnieńskiej, zapisany jest jako Jacobo). Jego imię wszędzie pisano po łacinie ponieważ pisma polskiego jeszcze nie było. Nie jest wiadome, czy był to w ogóle pierwszy Polak o imieniu Jakub, ale można przypuszczać, że wskutek wprowadzenia katolickiego ceremoniału chrztu, większa liczba Polaków już wcześniej otrzymała imię Jakub. Na chrzcie imię dziecka było tylko wypowiadane i nigdzie nie było zapisywane, są jednak dokumenty, np. dotyczące spraw majątkowych lub sądowych, w których występują łacińskie formy imienia Jakub: Iacob, Jacob, Jacobi, Jacobus, Jacopo lub Jacobum.

Poniżej przedstawiono listę kilkunastu osób żyjących w Polsce w okresie „łacińskim” (XII – XVII w.) i posiadających imię Jacobi, Jacobum, Jacobus, Jacob, Jacobo. Pamiętajmy, że w tamtych czasach nie było nazwisk i imie pełniło rolę nazwiska. Listę sporządzono na podstawie różnych dokumentów i publikacji, przede wszystkim na podstawie „Słownika historyczno – geograficznego ziem polskich w Średniowieczu”, wydanego przez Instytut Historyczny PAN w 2010 roku.

1. Jacobi de Znena (Jakub ze Żnina), w latach 1119 – 1148 arcybiskup gnieźnieński

2. Jacobum, 1254, kmieć z synami i bratem (Jacobum cum fillis et fratrem) zamieszkali w Dziewięczycach

3. Jacobi i Mathei, przed 1298 właściciele wsi Jakubkowo k/Łasin („bona quondam Mathei et Jacobi”)

4. „Jacobi de Montevini +S”, napis na pieczęci Jakuba z Dębna z 1352 roku

5. Jacobus de Paradies (Jakób z Paradyża), 1380 – 1464, teolog i filozof

6. Jacobi Katherina, w 1422 żona Jakuba, sołtysa ze wsi Gunów, pow. proszowicki

7. Jacobus de Kobylani (Jakub z Kobylan), w 1435 zwycięzca bitwy po Wiłkomierzem, starosta brzeski

8. Jacobum de Vanschosche h. Awdaniec (Jakub z Wąsoszy), w 1447 właściciel wsi

9. Jacob, w 1513 szklarz z Dobczyc, właściciel domu w Krakowie

10. Jacobus (Jakub z Iłży), zmarły w 1542 roku profesor Akademii Krakowskiej

11. Jacobi, w 1578 mieszkaniec Baraniec, parafia Maluzino, woj. mazowieckie

12. Jacobus Rokyta, w 1594 świadek na ślubie Valentinum Michaelis Michalik et Catharinae, Smogulec

13. Jacobus Pannitonsor, w 1626 notariusz w Miejskiej Górce, podpisał statut cechu płócienników

14. Jacobo Taber, w 1663 w Tarczynie, parafia Rembertów

15. Jacobi Kramarek, w 1675 świadek na ślubie służących Andreasa i Hedvigi w Dobrzycy, woj. wielkopolskie

Pod koniec XVI w. w piśmiennictwie na terenach Polski język łaciński zaczyna ustępować językowi polskiemu. Imię Jacob przybiera nową, polską postać.

Na stronie tytułowej Biblii Jakuba Wujka z 1593 roku, imię Jakub ma postać IAKVB. Jednak wewnątrz Biblii imię to jest pisane jako Jakób. Oto cytowany wcześniej werset 25. z Księgi Genesis w języku łacińskim i w tłumaczeniu J. Wujka:

“Qui primus egressus est rufus erat et totus in morem pellis hispidus vocatumque est nomen eius Esau protinus alter egrediens plantam fratris tenebat manu et idcirco appellavit eum Iacob.”

„Który pierwéj wyszedł, lisowaty był, i wszystek jako skóra kosmaty: i nazwane jest imię jego Ezaw. Zrazu drugi wychodząc, piętę brata trzymał ręką: i dlatego nazwał go Jakóbem.”

W współczesnej Biblii Tysiąclecia z 1965 roku, imię jest pisane jako Jakub:

„I wyszedł pierwszy syn czerwony, cały pokryty owłosieniem, jakby płaszczem; nazwano go więc Ezaw. Zaraz potem ukazał się brat jego, trzymający Ezawa za piętę; dano mu przeto imię Jakub.”

W Kazaniach sejmowych Piotra Skargi z 1597 roku, imię pisane jest również jako Jakub:

„Bo mądrość z nieba - mówi Jakub ś. - spokojna jest.”

Henryk Sienkiewicz w powieści „Na polu chwały” z 1903 roku, imię Jakub zapisuje w formie łacińskiej Jacobus, choć dla imion Ezaw i Józef używa polskiej formy:

„Ty sam bluźnisz. Bo Jacobus młodszy był od Ezawa, a Józef najmłodszy z braci, więc ty Pismu Świętemu przyganiasz i przeciw wierze szczekasz.”

Pisownia imienia Jakub w innych językach przedstawia się następująco: w języku francuskim - Jaques, w języku greckim - iakwb, Ιάκωβος, we włoskim - Jacopo lub Giacomo, w hiszpańskim – Jacobo lub Jaime, w angielskim - Jacob lub James, w niemieckim - Jacob lub Jakob, w litewskim - Jokūbas, w rosyjskim - Яков lub zdrobniale Яша, w ukraińskim - Яків lub zdrobniale Ясько, w japońskim - Jakubbu.

Oto przykłady osób z kilku krajów Europy, noszących imię Jakub:

1. Jacobus Cosmatesque, 1165 – 1234, włoski artysta, twórca mozaik katedry Civita Castellana.

2. Jaime I el Conquistador, 1208 – 1276, (Jakub I Zdobywca), król Aragonii.

3. Jacopo da Voragine, 1230 – 1298, arcybiskup Genui.

4. Jacobus Palladinus de Teramo, 1349–1417, biskup włoski.

5. Giacomo della Marca, 1393 – 1476, legat papieski, inkwizytor, katolicki święty.

6. James I, 1394 – 1437, król Szkocji.

7. Jacoba van Beieren (Jakobina Bawarska), ur. w 1401 księżna Bawarii

8. Jacob Gertsen Ulfstand, zm. 1410, duński arcybiskup.

9. Jaques le Polonais, 1545 – 1605, (Jakub Polak), polski lutnista i kompozytor działający we Francji.

10. Jacobus Gallus, 1550 – 1591, słoweński kompozytor.

11. Jacobus Stainer, 1617-1683, austriacki producent skrzypiec.

12. Jokūbas Kuncevičius, 1661-1664, kasztelan ze Żmudzi.

13. Ясько Ус, ur. 1753, dowódca Kozaków w dońskim wojsku.

14. Яков Блюмберг Васильевич, 1839 – 1880, rosyjski matematyk.

15. Jokūbas Šernas, 1888 – 1926, minister w rządzie litewskim.

16. Ιάκωβος Αρχιεπίσκοπος, 1895 – 1984, grecki biskup prawosławny.

Nazwy miejscowości posiadające rdzeń Jakub

Miejscowości posiadające rdzeń Jakub będziemy w tym artykule nazywać „miejscowości Jakubowe”.

Spójrzmy na historię starej, polskiej wsi Jakóbkowo k/Łasina w powiecie Chełmno. Opis przedstawiony w „Słowniku geograficznym” sięga 1298 roku, pamiętajmy więc, że ziemią chełmińską władali wówczas Krzyżacy.

Z powyższego opisu wynika, że w 1298 roku Jan z Boru otrzymuje od mistrza krzyżackiego przywilej na wieś Jakóbkowo. Granice posiadłości określono w takich rozmiarach, w jakich posiadali ją wcześniej polscy bracia Mateusz i Jakób. Autorzy opisu wyrażają opinię, że od tego Jakóba pochodzi nazwa Jakóbkowo. W 1414 roku wieś nazywa się Jocushdorf, właściel Mikołaj von Jocushdorf otrzymuje na nią przywilej od kolejnego mistrza krzyżackiego. W 1540, czyli po hołdzie pruskim, wieś znów nazywa się Jakóbkowo, i taka nazwa przetrwała do naszych czasów, pisana obecnie przez „u”.

Nazwy innych Jakubowych wsi zapewne też powstały od imienia Jakub. Było wiele możliwości nadawania takich nazw. Właściciel ziemi, na której zakładana była wieś, mógł mieć na imię Jakub lub jego syn, dla którego zakładano wieś, miał na imię Jakub. Pierwszy sołtys wsi mógł mieć imię Jakub.

Ciekawy jest ciąg nazw wsi Jakubkowice k/Nowego Sącza: 1325 - Iacubcowicz, 1345 - Jacubovicz, 1400 - Jacubcowicze, 1403 - Jacubouicze, 1529 – Jakupkouicze, od XVIII wieku – Jakubkowice. Z tego ciągu wynika, że pierwszy właściciel nazywał się prawdopodobnie Iacubcowicz, a później nazwa ewoluowała poprzez Jacubouicze i Jakupkouicze do Jakubkowic.

Przy nadawaniu nazwy mogło też być tak, że w grupie kmieci, którzy jak pierwsi zostali osiedleni w nowej wsi, było kilka osób o imieniu Jakub i wieś otrzymała nazwę Jakubów.

Jeśli zakładana wieś była własnością kościelną lub klasztorną, a nie własnością szlacheckę, to probosz, biskup lub opat mogli być zdeklarowanymi orędownikami św. Jakuba i od niego utworzyli nazwę wsi. Nazwa wsi mogła też powstać wezwania św. Jakuba jakie miał miejscowy kościół.

Poniżej przedstawiono wykaz Jakubowych miejscowości, położonych na terenach dawnej i obecnej Polski i Litwy. Wykaz sporządzono na podstawie wspomnianego wyżej „Słownika historycznego” oraz na podstawie „Słownika geograficznego Królewstwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”. Nazwy tych miejscowości na przestrzeni dziejów zmieniały się i w wykazie podano ostatnie, współczesne nazwy.

Jakubajcice – pow. Szawle, gmina Gruździew.
Jakubajcie – pow. Rosienie, parafia Szyłel.
Jakubańce – pow. i gmina Wilno.
Jakubańce – pow. Władysławów, gmina Światoszyn.
Jakubeny – pow. DornaKimpolung na Bukowinie.
Jakubice – pow. Turek, gmina Bartochów, parafia Charłupia.
Jakubiki – pow. Sokołów, gmina Kossów.
Jakubiny – pow. Gołdap, gmina Grabowo.
Jakubiszki – pow. Kowno, parafia Wędziagoła.
Jakubiszki – pow. Oszmiany k/Wilna.
Jakubiszki – pow. Szawele, gmina Szawle.
Jakubiszki – pow. Święciany, parafia Komaje.
Jakubiszki – pow. i gmina Troki.
Jakubiszki – pow. i gmina Wilno.
Jakubkowice – pow. Nowy Sącz, gmina Łososina Dolna.
Jakubkowice – pow. Środa, gmina Kostomłoty.
Jakóbkowo – pow. Grudziądz, parafia Łasin.
Jakubkowo – pow. Lubawa, parafia Tylice.
Jakubkowo – pow. Rypin, parafia Płonne.
Jakublaki – pow. Grodno, parafia Dąbrowica.
Jakubowce – pow. Lida, gmina Zabłocie.
Jakubowice – pow. i gmina Bytom.
Jakubowice – pow. Będzin, gmina Czeladź
Jakubowice – pow. Janów, gmina Świeciechów.
Jakubowice – pow. Końskie, gmina Czermno, parafia Falków.
Jakubowice – pow. Kraśnik, gmina Annopol.
Jakubowice – pow. Miechów, parafia Proszowice.
Jakubowice – pow. Opatów, gmina Ożarów, parafia Przybysławice.
Jakubowice – pow. Pińczów, gmina Działoszyce.
Jakubowice (niem. Jacobsdorf) – pow. Kluczbork, gmina Byczyna.
Jakubowice (niem. Jacobsdorf) – pow. Koźle, parafia GrudyniaMilice.
Jakubowice (niem. Jacobsdorf) – pow. Namysłów, gmina Wilków.
Jakubowice (niem. Jacobsdorf) – pow. Niemodlin, parafia Przychód.
Jakubowice (niem. Jakobine) – pow. i gmina Oława.
Jakubowice (niem. Jakubowitz) – pow. Głupczyce, gmina Branice.
Jakubowice Końskie – pow. Lublin, gmina Jastków.
Jakubowice Murowane – pow. i par. Lublin.
Jakubowicze – pow. Borysów, gmina Borysów.
Jakubowo – pow. Bydgoszcz, gmina Nowa Wieś Wielka.
Jakubowo – pow. Chełmno, parafia Wabcz.
Jakubowo – pow. Chojnice, gmina Rytel, parafia Nowa Cerkiew.
Jakubowo – pow. Ciechanów, gmina Młochy, parafia Glinojeck.
Jakubowo – pow. Dryssa k/Połotska.
Jakubowo – pow. Dzisna k/Połotska.
Jakubowo – pow. Gdańsk, parafia Maternia.
Jakubowo – pow. Gniezno, gmina Gniezno.
Jakubowo – pow. Hajnówka, gmina Dubicze Cerkiewne.
Jakubowo – pow. Inowrocław, gmina Nowa Wieś.
Jakubowo – pow. Kwidzyń, gmina Prabuty.
Jakubowo – pow. Lida, parafia Wasiliszki.
Jakubowo – pow. Mińsk, gmina Siemków.
Jakubowo – pow. Mława, gmina Rozwozin, parafia Lutocin.
Jakubowo – pow. Mrągowo, gmina Piecki.
Jakubowo – pow. Oborniki, k/Poznania.
Jakubowo – pow. Ostróda, gmina Dąbrówno.
Jakubowo – pow. Słupca, gmina Kleczew, parafia Ostrowice.
Jakubowo – pow. Susz, gmina Prabuty, parafia Krasna Łąka.
Jakubowo – pow. Szamotuły, gmina Pniewy.
Jakubowo – pow. Świecie, parafia Drzycim.
Jakubowo – pow. Tuchola, gmina Kamień Krajeński.
Jakubowo – pow. Wągrowiec, gmina Wągrowiec.
Jakubowo – pow. Wiliejka, gmina Sitce.
Jakubowo – pow. Włocławek, parafia Przedecz.
Jakubowo Lubińskie – pow. Polkowice, gmina Przemków.
Jakubowszczyzna – wieś rządowa, pow. Dzisna k/Połotska.
Jakubowszczyzna – zaścianek prywatny w pow. Wiliejka k/Mołodechna.
Jakubowszczyzna – zaścianek szlachecki, pow. Dzisna k/Połotska
Jakubowszczyzna – pow. wieś gminna czereska, pow. Dzisna k/Połotska
Jakubów – pow. Swidnica, gmina Świdnica.
Jakubów – pow. Ząbkowice Śl., gmina Ciepłowody.
Jakubów – pow. Białobrzegi, gmina Stara Błotnica.
Jakubów – pow. Dolyna, parafia Bolechów.
Jakubów – pow. Grójec, gmina Błędów.
Jakubów – pow. Grójec, gmina Goszczyn.
Jakubów – pow. Grójec, gmina Rykały, parafia Goszczyn.
Jakubów – pow. Jędrzejów, parafia Imielno.
Jakubów – pow. Łask, gmina Bałucz.
Jakubów – pow. Mińsk Mazowiecki.
Jakubów – pow. Opoczno, gmina Przysucha.
Jakubów – pow. Polkowice, gmina Radwanice.
Jakubów – pow. Radom, gmina Białobrzegi, parafia Błotnica.
Jakubów – pow. i gmina Rawa Mazowiecka.
Jakubów – pow. Rawa Mazowiecka, gmina Lubochnia, parafia Tomaszów Maz.
Jakubów – pow. Rawa Mazowiecka, gmina Wałowice, parafia Kurzeszyn.
Jakubów – pow. Skierniewice, gmina Kowiesy, parafia Chojnata.
Jakubów – pow. Teleszew k/Kretyngi.
Jakubów – pow. Warszawa, gmina Babice.
Jakubów – pow. Wiłkomierz, parafia Żmujdki.
Jakubów – pow. Włoszczowa, gmina Krasocin.
Jakubówka – pow. Horodenka, parafia Obertyn, diecezja Lwów.
Jakubówka – pow. Lipowiec, gmina Liniec.
Jakubówka – pow. Olhopole, gmina Dembówka, parafia Czeczelnik.
Jakubówka – pow. Włoszczowa, gmina Radków, parafia Dzierzgów.
Jakuby – pow. Pisz, gmina Kumielsk.

Rozmieszczenie Jakubowych miejscowości przedstawia poniższa mapa.

Istnieje 15 wsi o nazwie Jakubowice. Są one zgrupowane w południowej Polsce, z tym, że w rejonie Opola i Wrocławia są to wsie, których nazwy wywodzą się z niemieckich nazw Jacobsdorf. 22 wsie o nazwie Jakubów w większości zgrupowane są w centralnej części Polski i w rejonie lwowskim, zaś 25 wsi o nazwie Jakubowo znajduje się w Polsce północnej i na terenach dawnej Litwy. Większość pozostałych miejscowości zgrupowanych jest na terenach dawnej Litwy. Takie, wyraźnie dające się wydzielić grupy miejscowości, świadczą o tym, że w procesie nadawania nazw dużą rolę odgrywała odmiana języka polskiego jaką posługiwano się w poszczególnych dzielnicach. Jest to oczywiście powiązane z rozmieszczeniem plemion słowiańskich, ale te zagadnienia wykraczają poza zakres tego artykułu. Natomiast zagadnienia dotyczące rozmieszczenia Jakubowych miejscowości w powiązaniu z rozmieszczeniem nazwisk, będzie istotne w tym artykule i zostanie przedstawione w dalszej części.

Nazwy „innych obiektów” posiadające rdzeń Jakub

Pod pojęciem „inne obiekty” rozumiemy rzeki, lasy, pola, góry, drogi, miejsca produkcji, organizacje, kościoły i ołtarze. Oto wykaz tych „obiektów”, jakie udało się odszukać w różnych publikacjach i dokumantach.

Jakubówka, 1596, rzeka (dziś Dzierążnia), lewy dopływ Sancygniówki, przepływa m.in. przez Jakubowice w parafii Działoszyce.

Jakubianka, 1256, rzeka wpadająca do Popradu koło Starej Lubowli (inna nazwa Lyblo lub Lubowelka).

Jakubia Debrz, 1498, las koło Tomaszkowic, 2 km od Wieliczki.

Łan Jakubowski, 1493, „Piotr Kmita z Gór k/Kaliny Wielkiej, wyznacza żonie Katarzynie, córce Mikołaja ze Złotej Wielkiej, 60 grzywien posagu i tyleż wiana na połowie dóbr w Górach, z wyjątkiem łanu zwanym Jakubowski z kmieciem Jakubem” (łan = 17,5 ha).

Łan Jakubowski w Kleszczowie k/Krakowa, 1476.

Kuźnica Jakubka, 1569, „opat świętokrzyski daje pobór z kuźnicy Jakubka o 2 kołach z 3 czeladnikami”.

Huta szkła Jakubek, 1577, „w kuźnicy Kowalkowej syn Jakuba daje pobór z kuźnicy zwanej dymarka o 1 kole z 1 czeladnikiem, poza tym pobór z kuźnicy opata świętokrzyskiego zw. „chropsczi” [!] o 2 kołach z 3 czeladnikami oraz z huty szkła zwanej Jakubek”.

Dzień św. Jakuba – 25 lipca.

Kościoły i klasztory pod wezwaniem św. Jakuba: Abramowice, Batowice, Bestwina, Biecz, Biestna,Brzeżek, Bobrowo, Budziszewo, Cerekwica, Chełmno, Chełmża, Cierno, Dąbrówka, Dzietrzkowice, Giebło, Głuszyn, Góra, Imielnica, Inowrocław, Kazimierz k/Krakowa, Kłobuck, Królówka, Krzepice Królewska, Kazanice, Kowalewo, Koziobrody, Mikołajki, Nick, Obra, Ostrowite, Płock, Piasków, Radowiska Wielkie, Rokitno, Sandomierz, Sosnka, Toruń, Unieck, Wyszogród.

Altarie i ołtarze Świętego Jakuba: Lublin, Mysłowice, Nasiechowice, Poznań.

Droga św. Jakuba, szlak pielgrzymkowy do katedry w Santiago de Compostela w Hiszpanii, z Polski pielgrzymowali m.in. Jerzy i Stanisław Radziwiłłowie (w 1579 roku) i Jakub Sobieski, ojciec króla Jana III Sobieskiego (w 1611 roku). Obecnie szlak jest wpisany na Listę światowego dziedzictwa UNESCO i w Polsce prowadzi przez wiele parafii, w których znajdują się kościoły pod wezwanie św. Jakuba.

Karczma Jakubuszka, 1449, Biezdrowo k/Wronek, woj. wielkopolskie.

Nazwiska wywodzące się od imienia Jakub

Nazwiska wywodzące się od imienia Jakub będziemy nazywać „Jakubowe nazwiska”.

Imię Jakub było w dawnej Polsce bardzo popularne. Spośród ponad 5000 miejscowości opisanych w „Słowniku historycznym”, w około 3000 miejscowościach były osoby o imieniu Jakub, więc gdy w XVII wieku rozpoczął się okres nadawania nazwisk, w wielu z nich łatwo było od imienia Jakub utworzyć jakieś Jakubowe nazwisko. Poniżej przedstawiono listę tych nazwisk. Każde nazwisko jest reprezentowane przez najdawniejszą osobą jaką udało się znaleźć w bazach, drzewach genealogicznych, słownikach historycznych oraz w różnych spisach i wykazach. Kolumna „Rok” oznacza rok urodzenia, małżeństwa, zgonu albo inny rok z życia danej osoby, aby rozstrzygnąć czego dotyczy dany rok, należy skorzystać z kolumny „ur/m/zg/i”. Kolumna „Rok p.w.” oznacza rok pierwszej wzmianki o danym nazwisku wg etymologii K. Rymuta. W kolumnie „2010 r.” podano liczbę osób aktualnie żyjących w Polsce i posiadających dane nazwisko.

Lp.	Rok	ur/m/zg/i	Rok p.w.	Nazwisko	Imię	2010 r.	Miejscowość /parafia	Powiat	Województwo	Uwagi
1	1272	i	1272	Jakubek		2656	Kruszynowa	Wieliczka	małopolskie	rycerz, właściciel wsi
2	1397	i		Jakubowic	Jaszek	0	Leńcze	Wadowice	małopolskie	szlachcic h. Strzemię, syn Jakuba
3	1433	i		Jakubina	Jan	128	Belsko /Jakubkowice	Nowy Sącz	małopolskie	szlachcic
4	1441	i		Jakubowa	Elżbieta	1	Bronice /Wąwolnica	Lublin	lubelskie
5	1449	i		Jakubowska	Dorota	19103	Klikuszowa	Nowy Targ	małopolskie	szlachcic
6	1459	i	1393	Jakubowski	Jan	17371	Jakubowice	Proszowice	małopolskie	szlachcic h. Topór
7	1463	i		Jakobina	Małgorzata	31	Kościan	Kościan	wielkopolskie	piekarka, mąż Jakub Hoffman
8	1474	i		Jakubinowic	Marcin	0	Bibice	Kraków	małopolskie	kmieć
9	1504	i		Jakubikowic	Stanisław	0	Dzibice /Lelów	Częstochowa	śląskie	kmieć
10	1526	i		Jakubkowski	Jan	0	Jakubkowo /Łasin	Grudziądz	pomorskie	szlachcic
11	1528	i		Jakubaszkowicz		0	Włości /Wyszonki	Wysokie Mazow.	podlaskie	szlachcic
12	1578	i		Jakóbowicz	Nicolai	39	Głuchów /Gozdowo	Grójec	mazowieckie
13	1627	ur		Jakubiga	Andrzej	0	Mińsk Mazowiecki	Mińsk Mazowiecki	mazowieckie
14	1628	ur	1338	Jakubowicz	Marianna	2474	Jazgarzew	Piaseczno	mazowieckie	rodzice Bartłomiej i Agnieszka
15	1631	ur		Kobus	Wojciech	7432	Gralewo	Płońsk	mazowieckie	rodzice Marcin i Małgorzata
16	1637	ur		Jakubi	Marina	21	Mińsk Mazowiecki	Mińsk Mazowiecki	mazowieckie
17	1648	m		Jakubiczek	Jędrzej	0	Sędziszów	Jędrzejów	swiętokrzyskie
18	1651	ur		Jakubicza	Marina	0	Mińsk Mazowiecki	Mińsk Mazowiecki	mazowieckie
19	1652	m	1548	Jakubczyk	Stanisław	6015	Sędziszów	Jędrzejów	świętokrzyskie
20	1654	ur	1679	Jakubica	Konstancja	0	Kędzierak	Mińsk Mazowiecki	mazowieckie	rodzice Bartłomiej i Ewa
21	1658	ur	1475	Jakubik	Jan	3817	Daleszyce	Kielce	świętokrzyskie
22	1659	ur		Jakubasik	Bartłomiej	95	Bogate	Przasnysz	mazowieckie
23	1664	m	1794	Jakubczak	Szymon	0	Jazgarzew	Piaseczno	mazowieckie
24	1671	ur		Kubica	Dorota	9177	Czeladź	Będzin	śląskie
25	1676	ur	1661	Jakubas	Martinus	1687	Jabłonków	Cieszyn	śląskie	Jablonkov - obecnie w Czechach
26	1678	ur		Kubas	Katarzyna	3625	Książnice Wielkie	Proszowice	małopolskie	rodzice Jakób i Zofia
27	1680	i		Jakobas	Szymon	4	Książnice Wielkie	Proszowice	małopolskie	rodzice Jakób i Zofia
28	1680	ur		Jakóbosik	Katarzyna	0	Książnice Wielkie	Proszowice	małopolskie	rodzice Kacper i Regina
29	1680	m		Jakubasz	Catharina	196	Niekrasów	Staszów	świętokrzyskie
30	1681	ur	1368	Jakubiec	Andrzej	5819	Mińsk Mazowiecki	Mińsk Mazowiecki	mazowieckie
31	1690	ur		Jakub	Agnieszka	26	Krzynowłoga Mała	Przasnysz	mazowieckie	rodzice Jakub i Dorota
32	1690	m		Jakubcik	Walenty	0	Grójec	Grójec	mazowieckie
33	1691	ur		Jakubasek	Agata	7	Niekrasów	Staszów	świętokrzyskie
34	1695	ur	1575	Jakubus	Regina	277	Książnice Wielkie	Proszowice	małopolskie	rodzice Józef i Anna
35	1712	ur		Jakubaszek	Franciszek	1187	Książ Wielki	Miechów	małopolskie
36	1716	m	1497	Jakubiak	Andrzej	8753	Lewiczyn	Grójec	mazowieckie
37	1718	ur		Jakobów	Małgorzata	0	Jazgarzew	Piaseczno	mazowieckie	rodzice Jakub i Elżbieta
38	1728	m		Kubal	Jan	323	Niekrasów	Staszów	świętokrzyskie
39	1729	ur		Jakobiak	Józef	0	Rembertów	Warszawa	mazowieckie
40	1734	ur		Kubasiak	Wojciech	908	Baboszewo	Płońsk	mazowieckie
41	1741	ur		Jakowiecki	Aleksande	67	Daleszyce	Kielce	świętokrzyskie
42	1744	ur		Kobos	Jadwiga	1339	Połaniec	Staszów	świętokrzyskie
43	1746	m		Jakóbowski	Jan	439	Piotrkowice	Jędrzejów	świętokrzyskie
44	1770	m		Kubasionka	Marianna	0	Niekrasów	Staszów	świętokrzyskie
45	1780	ur		Jakobowski	Josephum	3	Tarczyn	Piaseczno	mazowieckie	rodzice Petri i Marcianna
46	1782	i		Jakób	Elżbieta	342	Winnica	Pułtusk	mazowieckie
47	1782	ur		Jakubski	Józef	221	Latowicz	Mińsk Mazowiecki	mazowieckie	rodzice Augustyn i Katarzyna Oleksianka
48	1786	m		Kubasik	Antoni	1451	Biesiadki	Brzesko	małopolskie
49	1788	ur		Jakubów	Karol	597	Kuflew	Mińsk Mazowiecki	mazowieckie
50	1793	m		Jakobczyk	Małgorzata	2	Jakubów	Grójec	mazowieckie
51	1795	ur		Jakóbiak	Maciej	651	Kamienica	Płońsk	mazowieckie
52	1810	ur		Jakobowicz	Liba	0	Nadarzyn	Pruszków	mazowieckie	rodzice Mosiek i Helena
53	1811	m	1470	Jakobik	Józef	27	Kraków Boże Ciało	Kraków	małopolskie
54	1811	ur	1609	Jakóbczyk	Maryanna	2096	Kielce - Katedra	Kielce	świętokrzyskie
55	1815	m	1599	Jakubicz	Katarzyna	98	Błonie	Piaseczno	mazowieckie
56	1816	i	1399	Jakóbek	Marcin	261	Skała	Kraków	małopolskie
57	1819	m		Koboś	Katarzyna	0	Połaniec	Staszów	świętokrzyskie
58	1820	ur		Kubos	Kazimierz	2	Połaniec	Staszów	świętokrzyskie
59	1822	i		Jakob	Petronella	47	Kraszewice	Ostrzeszów	wielkopolskie	matka Frcydylla Lewek
60	1822	m		Jakobiec	Maryanna	0	Wzdół Rządowy	Kielce	świętokrzyskie
61	1832	i		Jacub	Joanna	0	Kamionna	Międzychód	wielkopolskie
62	1832	m	1470	Jakóbik	Piotr	821	Hrubieszów	Hrubieszów	lubelskie
63	1836	ur		Jakóbas	Ignacy	4	Niekrasów	Staszów	świętokrzyskie	rodzice Kazimierz
64	1838	zg		Jakubosz	Maryanna	22	Targowisko	Lublin	lubelskie
65	1842	ur	1610	Jakubusek	Walenty	23	Częstoborowice	Świdnik	lubelskie
66	1845	m		Jakubos	Maciej	4	Kraków	Kraków	małopolskie
67	1846	ur	1235	Jakusz	Katarzyna	571	Góry Wysokie	Sandomierz	świętokrzyskie	rodzice Walenty i Marianna Dębowska
68	1864	m		Kobós	Wiktoria	3	Strzegom	Staszów	świętokrzyskie
69	1868	ur		Jakobs	Anna	40	Warszawa	Warszawa	mazowieckie	rodzice Andrzej i Felicjanna
70	1869	ur		Jakobos	Andrzej	0	Połaniec	Staszów	świętokrzyskie
71	1870	m		Jacob	Adam	43	Poznań	Poznań	wielkopolskie
72	1873	i		Jakubiński	Jan	70	Koprzywnica	Sandomierz	świętokrzyskie
73	1883	ur		Jakobus	Michał	50	Beszowa	Staszów	świętokrzyskie
74	1892	ur	1437	Jakóbiec	Franciszek	311	Janów Lubelski	Janów Lubelski	lubelskie	ojciec Stanisław
75	1897	ur		Kubaś	Zofia	289	Radom	Radom	mazowieckie
76	1921	ur		Jakóbus	Stefan	0	Niekrasów	Staszów	świętokrzyskie

Uwaga1.

Jeśli w wyniku dalszych badań i poszukiwań zostaną znalezione starsze osoby niż podane na liście, to lista zostanie zaktualizowana.

Uwaga 2.

Na liście jest wiele nazwisk dla których liczba aktualnie żyjących osób wynosi 0. Świadczy to o tym, że w długim procesie kształtowania nazwisk, nazwiska zarówno powstawały, jak i znikały. Zniknęły m.in. nazwiska: Jakobiak, Jakobiec, Jakobos, Jakobów, Jakobowicz, Jakobów, Jakóbosik, Jakóbus, Jakubaszkowicz, Jakubcik, Jakubczak, Jakubica, Jakubicza, Jakubiczek, Jakubiga, Jakubinowic, Jakubowic, Koboś, Kubasionka.

Uwaga 3.

Poniższa mapka przedstawia rozmieszczenie wszystkich 76 nazwisk z powyższej listy wraz z rozmieszczeniem Jakubowych miejscowości.

W okręgu warszawskim istnieje związek pomiędzy rozmieszczeniem Jakubowych nazwisk a rozmieszczeniem miejscowości Jakubów. W okręgu krakowskim i lubelskim koreluje to z miejscowościami Jakubowice. Najwięcej jednak osób o Jakubowych nazwiskach było w powiecie Staszów (kolor czerwony) w woj. świętokrzyskim. W powiecie staszowskim nie ma żadnej Jakubowej miejscowości, ale w pobliskich powiatach pińczowskim i opatowskim są wsie Jakubowice.

Uwaga 4.

Na przedstawionej liście większość nazwisk to nazwiska chłopów: gospodarzy, kmieci, osadników, zagrodników, okupników, parobków, komorników, chałupników, karczmarzy, fornali, wyrobników. Nazwiska szlacheckie to Jakubowic, Jakubina, Jakubowski/ka, Jakubkowski, Jakubaszkowicz, ale należy pamiętać, że nie każda osoba o takim nazwisku należała do stanu szlacheckiego. Poszukiwania szlacheckich przodków są bardzo ciekawe, ale poszukiwanie informacji o losach życia chłopów są nie mniej ciekawe, chociaż czasami dowiadujemy się jak ciężkie było to życie. W czasie takich „chłopskich” poszukiwań problemy współczesnego świata wydają się błahe, dawny brak swobody, brak możliwości zmiany swojego losu, przypisanie chłopa do ziemi, praca pańszczyźniana i dziesięcina kościelna, epidemie i duża umieralność dzieci, są w obecnych czasach trudne do wyobrażenia. Jednak pochylenie się nad starymi dokumentami i emocje z tym związane, a także „rodzinne” podejście do informacji, może dać pewne wyobrażenie o życiu naszych przodków i może skłonić do refleksji nad własnym życiem.

Etymologia niektórych nazwisk posiadających rdzeń Jakub

Nazwiska Jakub, Jakób, Jacob, Jacub, Jakob

Nazwiska Jakub, Jakób, Jacob, Jacub, Jakob wywodzą się od imienia Jakub, są to po prostu imiona pełniące rolę nazwiska. Najdawniejszymi osobami o tych nazwiskach są: Jakub Agnieszka (1690 r.), Jakób Elżbieta(1782 r.), Jacob Adam (1870 r.), Jacub Joanna (1832 r.), Jakob Petronella (1822 r.). Imię Jakub mieli prawdopodobnie ojcowie lub dziadkowie tych osób lub inna osoba ważna dla rodziny, np. pleban, dziedzic, patron kościoła, itp. W przypadku Agnieszki jest potwierdzone, że jej ojciec miał na imię Jakub. Przy okazji powstaje ciekawy problem, jakie nazwisko miał ten ojciec. Raczej nie mógł mieć nazwiska Jakub, ponieważ nazywałby się Jakub Jakub. Zatem mógł mieć jakieś inne Jakubowe nazwisko, np. Jakubik i córce pozostawiono w nazwisku tylko Jakub. Ponieważ jednak jest to XVII wiek, więc bardziej prawdopodobne jest to, że nie miał jeszcze żadnego nazwiska i w tej rodzinie po raz pierwszy zaczęto nadawać nazwiska.

Poniższa mapka przedstawia obecne (2010 r.) rozmieszczenie osób o nazwiskach Jakub (26 osób), Jakób (342 osób), Jacob (43 osób), Jacub (0 osób), Jakob (47 osób).

Z mapki wynika, że większość osób o nazwiskach Jakub, Jakób, Jacob i Jakob zgrupowana jest w województwie wrocławskim. Na te tereny ludność została przesiedlona po II wojnie światowej z kresów wschodnich i prawdopodobnie na kresach wschodnich takie nazwiska występowały częściej niż na pozostałych terenach Polski.

Nazwisko Jakubkowski

Nazwisko Jakubkowski wywodzi się od nazwy starej, polskiej wsi Jakubkowo w pow. Grudziądz, o której pisaliśmy wcześniej. Poniższy opis pochodzi ze „Słownika historycznego”.

JAKUBKOWO (1298 „bona quondam Mathei et Jacobi”, ok. 1423-4 Jocobsdorff, Jocuschdorf, Jacobsdorff, 1526 Jacubsdorff vel Jacubkowo, Jakubkowo) 2 km na SE od Łasina.

1. Ok. 1423-4 wójt. rog. (DK 17); 1526 okr. rog., z. chełm. (MS 4/1, nr 5031); 1570 pow. chełm., par. Łasin (Bi. 38, 76).

3. Ok. 1423-4 własn. ryc. o 12 ł., obow. do 2 służb w zbroi lekkiej (DK 17); 1442 w. m. Konrad v. Erlichshausen zezwala Mikołajowi z Jakubkowa na wolne rybołówstwo na własny użytek na jez. Łasińskim zamiast dotychczasowego w rzeczce (Fr. 169); 1526 przyw. dla Jana Jakubkowskiego na wieś Jakubkowo z pr. rybołówstwa na jez. (MS 4/1, nr 5031); 1540 właśc. Wojc. Lichtenhayn prowadzi spór z m. Łasinem i okolicznymi wsiami o pr. rybołówstwa na jez.; komisja król. zabrania mu rybołówstwa na jez., zezwala w zamian łowić na całej długości rzeczki (Fr. 1 169-70); 1570 własn. Lichtonhainów, wieś ma 4 zagr. (ŹD 57).

4. 1298 m. kraj Meinhard z Kwerfurtu nadaje Janowi de Nemore dobra na pr. chełm., które należały niegdyś do braci Jakuba i Mateusza Polaków, za obow. 2 służb w zbroi lekkiej; zezwala im też wybudować mł. na wypływającej z jez. rzeczce Lessin (Łasince) za czynszem 2 grz. po upływie 2 lat wolnizny, oraz daje pr. rybołówstwa na tejże rzeczce (Pr U 1/2 nr 702).

6. 1414 szkody woj.: Jakubkowo spalone, zniszczenie majątku i mł., straty na 400 grz. (Br. 158; Fr. 1, 169); 1440 Ambroży J. z okr. rog. współdziałał ze Związkiem Pruskim (AST 2, 233).

W powyższym opisie widać jak kształtowało się nazwisko Jakubkowski. Od 1298 roku właściciele wsi mieli tylko imiona, np. Mikołaj, z dodatkiem „z Jakubkowa”, a w 1526 roku właściciel nazywa się już Jan Jakubkowski. Nazwisko to nie przetrwało jednak do naszych czasów, w chwili obecnej w Polsce nie ma żadnej osoby o tym nazwisku.

Nazwisko Jakubowski

Nazwisko Jakubowski powstało w kilku gniazdach rodowych w Polsce. Jedno z nich wywodzi się od nazwy wsi Jakubowice w parafii Proszowice, woj. małopolskie. Historię tej wsi przedstawia „Słownik historyczny”.

JAKUBOWICE (1341 Jacubowycze, 1394 Jacobcouicz, Jacubow, 1401 Jacubouicze, 1421 Jacobouicze) 2 km na SE od Proszowic.

1. 1489 n. pow. krak. (RP s. 138); 1581 pow. prosz. (ŹD s. 13); 1470 n. par. Proszowice (Dlb. 2 s. 157).

2. 1421 Agnieszka wd. po Grzegorzu z Łowinicy [pow. sand., dziś Łownica] odpiera prawem i przysięgą oskarżenia, jakoby jej ludzie przekopali łąki król. między Proszowicami i Jakubowicami (GK 1 s. 582); 1459 Jakubowice k. Proszowic (Mog. 137); 1470-80 Jakubowice graniczą z Górką (Dlb. 3 s. 603); 1512 Zygmunt Stary zatwierdza granice wytyczone przez sąd komisaryczny między m. król. Proszowicami a Jakubowicami i Stogniowicami (MS 4, 10309); 1570 droga z Krakowa przez Proszowice, Jakubowice, Stogniowice w kierunku Podolan, gdzie na rz. Nidzie jest granica z woj. sand. (LDK s 72-3).

3. Własn. szlach. 1341 Grzegorz [z Łowinicy] i Jakubowic (ZDM 4, 923); 1394-5 Grzegorz z Jakubowic [i Łowinicy] procesuje się z Szczepanem z Przecławic [dziś Przesławice] i jego kmieciami. Winien przedłożyć dok. z sądu ziemskiego sand. (ZK 1c s 170, 172, 175); 1394-1408 Grzegorz z Łowinicy i Jakubowic s. Spytka Kołczka podczaszego sand. wnuk Grzegorza i Elżbiety (ZK 1c s. 172, 175; ZDK 1, 149; ZDM 5, 1204-6); 1411-6 Jakub z Jakubowic (ZP 34 s. 353; wg ind. WAP); 1416-21 Agnieszka wd. po Grzegorzu z Łowinicy i Jakubowic; por. p. 2 (GK 1 s. 582; wg ind. WAP); 1423 Mikołaj z Łowinicy [s. Spytka Kołczka] zapisuje swej ż. Helenie c. Paszka z [...]1 200 grz. wiana i 200 grz. posagu na całej swojej wsi Jakubowice (ZK 1 s. 281); 1424 Anna c. Andrzeja z Jakubowic (ZK 195 s 264); 1424-34 Andrzej z Jakubowic, [Łęk w pow. pilzn. i Łowinicy s. Spytka Kołczka] (ZK 195 s. 263; 197 s. 318); 1437 tenże Andrzej pozywa Jana kmiecia zw. .,faber” o zbiegnięcie z Jakubowic (ZK 197 s. 656); a. 1459 dz. [Jan] Jakubowski h. Topór. Łany kmiece, zagrody, karczmy, folwark; → p. 5 (DLb. 2 s. 157); 1459 role kmiece w Jakubowicach (Mog. 137); 1463 Anna c. [Jana] Jakubowskiego z Jakubowic ż. Jakuba Kocińskiego (ZK 17 s. 105); 1463-76 Jan Jakubowski dz. Jakubowic [s. Grzegorza]2 (ZK 17 s. 95, 428, 457-8, 544; 146 s. 700; GK 18 s. 225; Mp. 5 L 57; MS 1, 1411); 1473 Kazimierz Jag. zapisuje Janowi Jakubowskiemu 50 grz. na wsi Bieńkowice [par. Cerekiew]; 1474 tenże odnawia powyższy zapis; 1476 tenże zezwala Janowi Zabierzowskiemu wykupić Bieńkowice z rąk Jakubowskiego (MS 1, 1077, 1106, 1153, 1411); 1489 tenże poświadcza, że Stanisław prep. w Ruszczy kupił za 200 fl. węg. u Stanisława i Rafała z Jakubowic 6 grz. czynszu w ich wsi Wadów (Mp. 5 Q 129); 1489-90 wymienione bez wymiaru poboru; 1491-4, 1500, 1508 pobór z 3 1/2 ł.; 1496-9 pobór z 3 ł. (ŹD s. 442; RP s. 138, 165, 181, 195, 211, 255, 346, 83, 118, 45, 16); 1509 Stanisław Jakubowski z Jakubowic kupuje za 50 fl. u Kaspra Bara rajcy krak. wieś Stogniowice (ZK 154 s. 496-7); 1511 Jan z Targowiska [woj. lubelskie] darowuje swej siostrze Zofii 100 grz. na wsi Jakubowice, które zapisał jego zm. matce Jadwidze tytułem oprawy Stanisław Jakubowski; tenże Jan darowuje ww. Zofii 300 grz, które Stanisław Jakubowski zapisał Zofii swej żonie, a matce Jana i Zofii tytułem oprawy na połowie swej części wsi Jakubowice i kwituje Stanisława z tej sumy (MS 4, 1106-7) 1512 własn. Rafała, Jakuba, Zbigniewa i Stanisława Jakubowskich (MS 4, 10309); 1519 Zygmunt Stary zezwala Rafałowi Jakubowskiemu zapisać za 600 fl. czynsz roczny z pr. odkupu na połowie swej wsi Jakubowice lub na wsiach Glów i Niedomice w pow. pilzn. (MS 4, 3123); 1523 Rafał, Zofia, Urszula i Katarzyna nieletnie dzieci zm. Stanisława Jakubowskiego dz. Jakubowic i Stogniowic (SP 6, 230); 1526-7 Rafał Jakubowski z Jakubowic komornik pkom. Krak. (Kniaz. 243, 247, 253); 1529 folwark (LR s. 67); 1530 pobór z 4 ł., karczmy, i młyna o 2 kołach (RP k 19).

5. 1401 Mikołaj pleban w Łękach pozywa Grzegorza dz. Łowinicy i Jakubowic o nieuiszczenie od 1396 r. dzies. z folwarku w Jakubowicach, do tegoż plebana od niepamiętnych czasów należącej. Wyrok Mikołaja oficjała krak. przywodzi na pamięć przysięgę ojca Grzegorza Spytka podczaszego sand., iż jeszcze jego matka płaciła dzies. z ról dziedzica w Jakubowicach plebanowi w Łękach i nakazuje Grzegorzowi uiścić zaległą dzies. (ZDK 1, 149); a. 1459 dzies. z łanów kmiec. należy do bpa krak., dzies. z folwarku, zagród i karczem do plebana w Łękach (DLb. 2 s 157); 1459 bp krak. Tomasz [Strzempiński] nadaje klasztorowi mog. dzies. snop. z ról kmiec. w Jakubowicach k. Proszowic dotąd należącą do bpa w kluczu krak. w zamian za anniwersarz za dusze zm. rodziców Jana ze Sprowy arcbpa gnieźn. i brata Piotra ze Szczekocin podkanclerza Królestwa. Darowizna dla klasztoru zostaje dokonana na ręce arcbpa (Mog. 137); 1529 dzies. snop. z folwarku wart. 3 grz. plebanowi w Łękach (LR s. 67)3.

8. Obecny dwór zbudowany przez Jakubowskich najpóźniej w poł. XVI w. Murowany, piętrowy, podpiwniczony, prostokątny (KatZab. 1, s. 221-222); T. Jakimowicz, Dwór murowany w Polsce w wieku XVI (wieża - kamienica - kasztel), W. Poznań 1979, s. 188-9.

Uw. W pow. wiśl., par Działoszyce istnieje wieś Jakubowice, której część należała w XV w. do Marcinowskich h. Topór. W rozróżnieniu właścicieli tychże Jakubowic od Jakubowic par. Proszowice pomocne były materiały genealogiczne Janusza Kurtyki. (ZLS)

1 Wyraz w rpisie nieczytelny, zamazany atramentem.

2 W 1427 Jan s. Grzegorza z Łowinicy studentem Ak. Krak. (Ind. s. 124).

3 LR nie odnotowuje dzies. z Jakubowic ani dla bpa, ani dla kl. mog. Por. wyż. 1459.

Z powyższego opisu wynika, że przez ponad 100 lat właściciele Jakubowic mieli tylko imiona z dodatkiem „z Jakubowic”. Najpierw był Grzegorz z Jakubowic (1341 – 1408), w latach 1411 – 1416 Jakub z Jakubowic, w latach 1416 – 1421 Agnieszka z Jakubowic (wdowa po Grzegorzu), w 1423 Mikołaj z Jakubowic, w 1424 roku Anna z Jakubowic, następnie w latach 1424 – 1434 Andrzej z Jakubowic, ale w 1459 roku dziedzic Jan nie ma już dodatku „z Jakubowic”, tylko nazywa się Jan Jakubowski h. Topór. Widać więc wyraźnie, że nazwisko Jakubowski wywodzi się od nazwy wsi Jakubowice. Dla pełności obrazu przydałoby się ustalić, kto założył wieś Jakubowice i dlaczego tak ją nazwał. Poszukiwania w tym zakresie nie przyniosły na razie pozytywnego rezultatu.

Podstawową gałęzią rodową Jakubowskich h. Topór jest linia rozpoczynająca się od Jana Nasiana (Naszona) de Ostrowce (1428r.), opisywanego w innych źródłach jako Jan z Ostrowiec de Jakubowice. Jest to linia typowo polska z gniazdem rodowym w Jakubowicach w pow. Wiślica.

Nazwisko Jakubowski zostało utworzone również w rodzie tatarskim. Badacz Stanisław Dziadulewicz ustalił precyzyjnie w Herbarzu rodzin tatarskich w Polsce, że nazwisko Jakubowski pochodzi od otrzymanego w 1511 roku przez ich protoplastę majątku Jakubowszczyzna. W „Słowniku geograficznym” są opisane cztery Jakubowszczyzny położone na terenie Litwy, ale w ich opisach nie ma żadnych nazwisk, więc nie wiadomo czy któraś z nich ma związek z tymi tatarskimi Jakubowskimi.

Rozmieszczenie osób o nazwiskach Jakubowski (17371 osób) i Jakubowska (19103 osób) w 2010 roku, przedstawia poniższa mapka.

Jakubowski i Jakubowska to dość powszechne nazwiska w Polsce, łącznie jest ich ponad 36 tysięcy i występują w 375 powiatach (w całej Polsce jest 379 powiatów). Rozmieszczenie osób z tym nazwiskiem jest bardzo „ładne”, w centrum Polski skupionych jest ich najwięcej.

Nazwisko Jakubas

Nazwisko Jakubas wywodzi się od imienia Jakub. Najdawniejszą osobą o tym nazwisku był Jakubas Martinus, ur. 1676 we wsi Jabłonków na Śląsku Cieszyńskim (obecnie w Czechach). Dane te pochodzą z książki Jarosława Lipowskiego „Nazwiska z Jabłonkowa u schyłku XVII w.”.

Jakubas Martinus nie jest z pewnością pierwszym Jakubasem w Polsce. W „Słowniku etymologicznym” K. Rymut podaje informację, że nazwisko Jakubas znane jest od 1661 roku i trwają poszukiwania tego Jakubasa.

Oprócz Jakubasa Martinusa we wsi Jabłonków żyła również Jakubcowa Hedvigs, ur. 1685, i Jakuboszowa Susanna, ur. 1684, prawdopodobnie wszystkie te trzy osoby należały do jednej rodziny.

Drugim najdawniejszym Jakubasem był Andrzej Jakubas, o którym wiemy, że w 1704 roku brał ślub z Krzoskową Marianną w Niekrasowie, pow. Staszów, woj. świętokrzyskie,. Zakładając, że w dniu ślubu miał 24 lata, jego rok urodzona wypada na 1680. W Niekrasowie żył również nieco młodszy Walenty Jakubas, urodzony w 1693 roku, syn Andrzeja i Hedwigi. Nie wiemy jakie nazwisko miał Andrzej, ale jest bardzo prawdopodobne, że nazywał się Jakubasz, ponieważ pierwsze dziecko zapisane jest jako Jakubasz. Oto pełna lista dzieci Andrzeja i Hedwigi:

1. Jakubasz Bartłomiej, ur. 1681

2. Jakubasik Hedwiga, ur. 1683

3. Jakubasik Stanisław, ur. 1687

4. Jakubasik Catharina, ur. 1688

5. Jakubasek Agata, ur. 1691

6. Jakubas Walenty, ur. 1693

7. Jakubasz Franciszek, ur. 1696

8. Jakubas Jan, ur. 1701

Mamy tutaj przykład rodziny w której dzieci mają aż 4 różne nazwiska. Widzimy więc moment tworzenie nowych nazwisk. Nazwiska dzieci powstały jako rozszerzenia lub zdrobnienia imienia Jakub poprzez dodanie odpowiednich końcówek.

W XVII wieku na Sądecczyźnie również pojawia się nazwisko Jakubas. Poniższa wzmianka o Woyciechu Jakubas ur. 1686, pochodzi z książki Józefa Bubaka „Słownik nazw osobowych i elementów identyfikacyjnych Sądecczyzny XV – XVII w.”

Skrót KC oznacza Księgę Cechu szewskiego w Starym Sączu z lat 1598 – 1709, z czego wynika, że pan Woyciech Jakubas był szewcem w Starym Sączu i to szewcem ucciwym.

Na podstawie dostępnych metryk oraz skorowidzów i indeksów, zgromadzono do tej pory listę 788 osób o nazwisku Jakubas żyjących w latach 1676 – 1899. W rzeczywistości osób tych było znacznie więcej, ale potrzeba czasu, aby poznać wszystkie te osoby. Na podstawie tych danych zostanie w najbliższym czasie podjęta próba wykreślenia linii rodowych Jakubas z nadzieją, że zbiegną się one w jednym miejscu i wskażą pierwszego Jakubasa.

Poniższa mapka przedstawia rozmieszczenie tych 788 Jakubasów na tle rozmieszczenia Jakubowych miejscowości.

Z powyższej mapki wynika, że w latach 1676 – 1899 osoby o nazwisku Jakubas zamieszkiwały pas ziem lubelsko – kielecko – krakowskich. Zachodzi dość duża korelacja pomiędzy rozmieszczeniem Jakubasów i rozmieszczeniem wsi Jakubowice. Można byłoby więc sądzić, że nazwisko Jakubas wywodzi się od nazwy miejscowości Jakubowice. Pokazano jednak wcześniej w jaki sposób, od wsi Jakubkowo i Jakubowice, powstały nazwiska Jakubkowski i Jakubowski. Polegało to na tym, że właściciele wsi przyjmowali nazwiska od nazwy wsi, a tutaj nie widać takiego procesu. W żadnym dokumencie nie natrafiono na informację, aby jakiś Jakubas był właścicielem wsi, folwarku lub innego majątku. Powyższa korelacja wskazuje raczej na to, że od nazwy Jakubowic często nadawano dzieciom imię Jakub, a dopiero od tego imienia tworzono nazwisko Jakubas i inne Jakubowe nazwiska.

W latach 1676 – 1899 najwięcej osób o nazwisku Jakubas było w parafii Nasiechowice w powiecie Miechów (kolor fioletowy na mapce).

W „słowniku geograficznym” podano następujące informacje o Nasiechowicach:

Z powyższych informacji wynika, że już w 1372 roku w kościele pod wezwaniem św. Wita, ufundowano ołtarz św. Jakóba (altaria św. Jakóba), zaś w XV wieku jednym z właścicieli Nasiechowic był Jakób h. Oksza. W okolicach Nasiechowic znajdują się również dwie miejscowości Jakubowice. To wszystko miało niewątpliwie bezpośredni wpływ na powstanie nazwiska Jakubas w Nasiechowicach.

Najdawniejszą osobą o nazwisku Jakubas z okolic Nasiechowic była Catharina Jakubas, której metryka zgonu podaje, że żyła 80 lat, a to oznacza, że urodziła się w 1718 roku.

Poniższa tabela przedstawia czterdziestu najdawniejszych Jakubasów z okolic Nasiechowic i Kaliny Wielkiej. Dla żadnej z tych osób nie znaleziono metryki urodzenia, ale dla niektórych znaleziono metrykę ślubu lub zgonu w której podany jest wiek, więc można określić ich rok urodzenia. Pozostałe osoby występują w metrykach innych osób jako rodzice lub rodzice chrzestni i wówczas rok urodzenia jest przybliżony i podano go ze znakiem zapytania (?).

Imię	Nazwisko	Rok ur.	Miejsce ur.	Imię małżonki/a	Nazwisko małżonki/a	Rok ślubu	Metr. ślubu	Rok zgonu	Metryka zgonu	Wiek	Uwagi
Catharina	Jakubas	1718	Nasiechowice					1798	k_85	80
Casimirum	Jakubas	1731	Nasiechowice					1806	k_93	75
Sophia	Jakubas	1743?	Zarogów								matka chrzestna Elżbiety Kurowskiej 1773
Agnes	Jakubas	1744?	Nasiechowice								matka chrzestna Kacpra Francyka 1774
Romanus	Jakubas	1744?	Nasiechowice								ojciec chrzestny Błażeja Szuwały 1774
Thoma	Jakubas	1744?	Dziewiąciele	Anastasja							ojciec Cathariny Jakubas 1774
Agnetis	Jakubas	1744?	Pojałowice	Conti	Zydor						matka Urszuli Jakubas1774
Pauli	Jakubas	1744?	Miechowice	Hedvigis	Włosek						matka chrzestna Agnety Manteris 1774
Francisci	Jakubas	1744?	Nasiechowice	Hedvigis	Kulawczyk						vel Bartusek; ojciec Anastazji 1774
Agnetem	Jakubas	1744	Dziewięciele	Valentii	Mrozowski	1774	k_59
Sophia	Jakubas	1744	Nasiechowice	Andream	Dyla	1776	k_60
Romualdus	Jakubas	1745?	Nasiechowice								ojciec chrzestny Marianny Rusinek 1775
Casimiri	Jakubas	1745?	Nasiechowice	Agatha	Swedura						ojciec Marianny Jakubas 1775
Hyacinthi	Jakubas	1745?	Nasiechowice	Constantia							ojciec Anny Jakubas 1775
Agatham	Jakubas	1745	Nasiechowice					1805	k_92	60
Thoma	Jakubas	1747?	Dziewiąciele	Sophia	Kuras						ojciec chrzestny Zofii Włosek 1777
Caroli	Jakubas	1747?	Miechowice	Hedvigis	Włosek						ojciec Marianny Jakubas 1777
Josephi	Jakubas	1747?	Pojałowice	Marianna							ojciec Urszuli Jakubas 1777
Mathai	Jakubas	1747?	Nasiechowice	Catharina	Swedura	1776	k_61
Roman	Jakubas	1748?	Dziewięcioły	Agnieszka							ojciec Agaty Jakubas 1778
Luca	Jakubas	1748	Nasiechowice	Margaritha	Woytas			1825	k_759	77
Romani	Jakubas	1749?	Nasiechowice	Agatha							ojciec Józefa Jakubas 1779
Casimiri	Jakubas	1749	Nasiechowice	Agnetis				1799	k_86	50
Gasper	Jakubas	1751?	Nasiechowice	Marianna							ojciec chrzestny Julii Maguła 1781
Wojciech	Jakubas	1751	Dziewięcioły	Marianna	Twardowska			1822	k_670	71
Maciey	Jakubas	1751?	Dziemierzyce	Gertruda	Krupa						ojciec Marianny Jakubas 1781
Jan	Jakubas	1753	Nasiechowice	Helena	Latała			1817	k_506	64
Hedvigis	Jakubas	1754	Nasiechowice					1804	k_90	50
Hyacinthum	Jakubas	1754	Nasiechowice	Catharina	Przewdziecka	1784	k_66
Gasper	Jakubas	1755	Kalina Wielka	Marianna	Makulina			1824	k_737	69
Catharina	Jakubas	1755?	Nasiechowice	Stanislai	Rusinek	1785	k_68
Jacobo	Jakubas	1755?	Nasiechowice								świadek na ślubie Cathariny Jakubas 1785
Mariannam	Jakubas	1755	Nasiechowice					1805	k_92	50
Mathiam	Jakubas	1755	Nasiechowice					1805	k_92	50
Thoma	Jakubas	1756?	Nasiechowice	Marianna	Salomon	1786	k_68
Susannam	Jakubas	1756?	Nasiechowice	Josephum	Jagielski	1777	k_61
Francisca	Jakubas	1757?	Nasiechowice	Petri	Woytas	1777	k_60
Joannis	Jakubas	1757?	Nasiechowice	Regina	Latała	1786	k_68
Caroli	Jakubas	1757?	Dziewięciele	Marianna	Wrona	1797	k_78

W powyższej tabeli najdawniejszy rok to 1718, ale wiadomo, że już wcześniej rozpoczęto nadawać nazwiska, więc na pewno znajdą się w tym rejonie osoby starsze od Cathariny Jakubas. Metryki z tych okolic znajdują się w różnych archiwach, w AD Kielce, AP Kielce, AP Kraków, archiwum parafialnym Nasiechowice i archiwum parafialnym Kaliny Wielkiej i nie wszystkie jeszcze zostały zbadane. Z posiadanych informacji i rodzinnych przekazów wynika, że rejonie Nasiechowic od najdawniejszych czasów zamieszkiwały osoby o nazwisku Jakubas.

W latach 1676 – 1899 dużo Jakubasów było również w powiecie Staszów (kolor czerwony na mapce).

Poniższa tabela przedstawia dwudziestu najdawniejszych Jakubasów z tego powiatu.

Lp.	Rok ur.	Nazwisko	Imię	Rok ślubu	Nazwisko żony/męża	Miejscowość	Rodzice
1	1680?	Jakubas	Andrzej	1704	Krzoskowa Marianna	Niekrasów
2	1682?	Jakubas	Bartłomiej	1706	Sibritowna Apolonia	Niekrasów
3	1682?	Jakubas	Mikołaj	1706	Boszkowna Marianna	Niekrasów
4	1687?	Jakubas	Simon	1711	Traczonka Marianna	Niekrasów
5	1690?	Jakubas	Bartłomiej	1714	Dręzakowna Agnetis	Niekrasów
6	1692?	Jakubas	Stanisław	1716	Wychowancowna Marianna	Niekrasów
7	1693	Jakubas	Walenty			Niekrasów	Andrzej i Hedwiga
8	1694?	Jakubas	Marcin	1718	Rakowna	Niekrasów
9	1695?	Jakubas	Jan	1719	Białowna	Niekrasów
10	1701	Jakubas	Jan			Niekrasów	Andrzej i Hedwiga
11	1703	Jakubas	Laurenty			Niekrasów	Marcin i Krystyna
12	1706	Jakubas	Felix			Niekrasów	Marcin i Krystyna
13	1706	Jakubas	Franciszek			Niekrasów	Jozef i Agnetis
14	1708	Jakubas	Catharina			Niekrasów	Marcin i Krystyna
15	1708	Jakubas	Sebastian			Niekrasów	Mikołaj i Marianna
16	1710	Jakubas	Marianna			Niekrasów	Mikołaj i Marianna
17	1711	Jakubas	Jan			Niekrasów	Jozef i Agnetis
18	1712	Jakubas	Agata			Niekrasów	Marcin i Krystyna
19	1712	Jakubas	Hedwiga			Niekrasów	Jozef i Agnetis
20	1713	Jakubas	Simon			Niekrasów	Marcin i Krystyna

Powyższą tabelę utworzono na podstawie indeksów z witryny „genealodzy.pl”, daty urodzenia ze znakiem zapytania są przybliżone, oszacowano je na podstawie daty ślubu, przyjmując, że mieli wówczas 24 lata.

Skupisko Jakubasów było również w powiecie Lublin, gdzie znajdują się dwie miejscowości Jakubowice. Poniżej przedstawiono fragment metryki ślubu Jacka Jakubasa z parafii Abramowice.

Powyższa metryka z 1810 roku, jest metryką ślubu Jacka Jakubasa (osiadłego na gospodarstwie we Wsi Dziesiątej k/Lublina) z Józefatą Kowalską. W metryce zawarte jest nazwisko zmarłego ojca Jacka, Mikołaja Jakubasa, oraz nazwisko matki Jacka, Zofii Wronowskiej Jakubasowej, mającej lat siedemdziesiąt. Zakładając, że ojciec był rówieśnikiem żony, rok urodzenia Mikołaja wypada na około 1740. Ponieważ nie znaleziono na razie starszych metryk, więc za najdawniejszego Jakubasa z tego regionu uznajemy Mikołaja Jakubasa. Poniższa tabela przedstawia dwudziestu najdawniejszych Jakubasów z powiatu Lublin.

Lp.	Rok	ur/zg	Nazwisko	Imię	Miejscowość	Uwagi
1	1740 ?	ur	Jakubas	Mikołaj	Wieś Dziesiąta	żona Zofia Wronowska
2	1774	ur	Jakubas	Jacek	Wieś Dziesiąta	syn Mikołaja i Zofii Wronowskiej, 1810 - ślub z Józefatą Kowalską
3	1807	ur	Jakubas	Franciszka	Abramowice	zm. 1810, córka Jagniszki Karpińskiej
4	1810	zg	Jakubas	Maryanna	Abramowice	córka Jacka i Franciszki Karpińskiej
5	1811	zg	Jakubas	Łukasz	Chodel
6	1811	zg	Jakubas	Marcin	Chodel
7	1811	zg	Jakubas	Mateusz	Chodel
8	1812	zg	Jakubas	Łukasz	Chodel
9	1812	zg	Jakubas	Franciszka	Chodel
10	1812	zg	Jakubas	Anna	Chodel
11	1812	zg	Jakubas	Franciszka	Chodel
12	1812	zg	Jakubas	Michał	Chodel
13	1812	ur	Jakubas	Wawrzyniec	Abramowice	syn Jacka i Józefy Kowalskiej
14	1813	zg	Jakubas	Andrzej	Chodel
15	1814	zg	Jakubas	Maciej	Chodel
16	1814	zg	Jakubas	Marcin	Targowisko
17	1828	zg	Jakubas	Kazimierz	Chodel
18	1829	zg	Jakubas	Walenty	Chodel
19	1835	zg	Jakubas	Wawrzyniec	Targowisko
20	1836	zg	Jakubas	Jan	Targowisko

W powyższej tabeli, nazwisko Jakubas występuje w wielu miejscowościach wokół Lublina, co świadczy o tym, że od momentu powstania zdążyło znacznie się rozprzestrzenić. Pojawia się m.in. w miejscowości Targowisko (Jakubas Wawrzyniec 1835), o której jest wzmianka we wcześniej przedstawionym opisie wsi Jakubowice z powiatu proszowickiego:

„1511 Jan z Targowiska [woj. lubelskie] darowuje swej siostrze Zofii 100 grz. na wsi Jakubowice, które zapisał jego zm. matce Jadwidze tytułem oprawy Stanisław Jakubowski; tenże Jan darowuje ww. Zofii 300 grz, które Stanisław Jakubowski zapisał Zofii swej żonie, a matce Jana i Zofii tytułem oprawy na połowie swej części wsi Jakubowice i kwituje Stanisława z tej sumy (MS 4, 1106-7)”.

Wynika stąd, że wieś Targowisko już w XVI wieku, była powiązana z Jakubowskimi, a później w tej samej wsi pojawia się nazwisko Jakubas.

Poniższa mapka przedstawia współczesne (2010 r.) rozmieszczenie osób o nazwisku Jakubas (1687 osób) wraz z rozmieszczeniem Jakubowych miejscowości.

Porównując powyższą mapkę 1687 współczesnych Jakubasów z wcześniejszą mapką 788 dawnych Jakubasów, widzimy, że Jakubasowie rozprzestrzenili się niemal po całej Polsce, ale w dalszym ciągu większość skupia się w ziemi krakowskiej i lubelskiej, w pobliżu miejscowości Jakubowice. Widać również jedną dziwną rzecz, mianowicie najwięcej Jakubasów w latach 1676 – 1899 było w powiecie Staszów, a obecnie nie ma tu ani jednego Jakubasa. Jeszcze bardziej ciekawe jest to, że w tym powiecie nie ma również żadnego Jakubowskiego ani żadnej Jakubowskiej, chociaż jest ich w Polsce 36 tysięcy i występują niemal we wszystkich powiatach Polski. Region krakowsko – kielecko – lubelski, gdzie było dawniej najwięcej Jakubasów, rozdzielił się na dwa oddzielne obszary, w krakowskim i lubelskim dalej jest dużo Jakubasów, a z obszaru kieleckiego, w szczególności z powiatu Staszów, Jakubasów jakby wymiotło, a Jakubowskim jakby zabroniono tam się osiedlać. Można nawet pokusić się o postawienie hipotezy, że dawni Jakubasowie z tego powiatu wyemigrowali do powiatów Tarnów i Jarosław, gdzie wcześniej nie było ich wcale. Duże znaczenie w opuszczeniu przez Jakubasów regionu kieleckiego miała zapewne również emigracja do Ameryki i na kresy wschodnie. Rodzina autora, wywodząca się z Nasiechowic i Kaliny Wielkiej, około 1930 roku w całości wyemigrowała na kresy wschodnie, w okolice Słonima. Dalsze losy to Syberia i wojenna tułaczka, potem krótki pobyt na Ukrainie i ostateczne osiedlenie na Dolnym Śląsku.

Należy jeszcze rozważyć możliwość powstania nazwiska Jakubas w innych rejonach dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Na Litwie mogło powstać nazwisko Jakubas, ponieważ imię Jakub po litewsku to Jokūbas. Tak jak w Polsce imię Jakub stawało się nazwiskiem Jakub, tak i na Litwie, imię Jokūbas mogło stać się nazwiskiem Jakubas. Na Litwie jest też dużo Jakubowych miejscowości, wokół których mogło wytworzyć się nazwisko Jakubas. W rodzinie autora i w kilku innych rodzinach Jakubasów, wspomina się często o tajemniczym Litwinie, który był praprzodkiem rodu Jakubas. W XVII – XVIII wieku mogło zdarzyć się tak, że jakiś Litwin o imieniu Jokūbas przybył do Polski i wołano na niego po polsku Jakubas, a później jego dzieci otrzymały takie właśnie nazwisko. Wymaga to jednak szerszego zbadania dokumentów litewskich, ale jest też duża szansa, że wyniknie to z badania polskich dokumentów i metryk.

Podsumowanie

Powyższe rozważania o etymologii Jakubowych nazwisk nie pretendują do miana naukowych badań etymologicznych, nie są bowiem oparte o szczegółowe i systematyczne badania historyczne. Są one zbiorem luźnych informacji zebranych w jedną całość i mogą służyć tylko jako wstęp do szerszych badań. Czytelnik na pewno zauważył, że w kilku miejscach użyto sformułowania „na razie”, gdyż autor rzeczywiście na razie jest na początku ciekawej drogi poszukiwań i badań genealogicznych.

Zagadki

Jakie imię było najczęściej nadawane w Polsce dzieciom płci męskiej w 2010 roku?

Imię Jakub po łacinie to Jacob, Jacobi, Jacopo, Jacobus lub Jacobum. Jakie są odpowiedniki imion: Jakusz, Jakubek, Jakubiec, Jakubina w języku łacińskim?

Źródła

1.„Słownik historyczno – geograficzny” - http://www.slownik.ihpan.edu.pl/